Psicanálise
e adolescencia
Xa coñeciamos a Luz polos comentarios que
fixera no blog de filosofía, no post de Laura Álvarez e
Ana
Ferreira sobre A interpretación en psicoloxía.
Agora tivémola aquí para charlar connosco sobre Psicanálise e
adolescencia.
Luz é psicóloga e psicanalista,
pero sobre todo insiste en que lembremos que é profe.
Traballa facendo diagnóstico no Instituto de Psicomotricidade,
en Vigo, e como profesora e orientadora no colexio Martín
Códax. Ten moita experiencia clínica como
psicanalista e é membro da Escola Lacaniana de Psicanálise.
Recentemente publicou, en colaboración con outras/os autoras/es, o
libro Adolescencias
por venir.
Psicanálise e estruturas
clínicas
A primeira parte da charla de Luz
tratou sobre a estrutura da personalidade e o xeito en que se fai o
diagnóstico. En psicanálise distínguense tres tipos fundamentais
de personalidade: neurótica (histérica
ou obsesiva),
psicótica
e perversa.
Non falamos moito desta última: as persoas perversas non
adoitan acudir á consulta salvo no caso de que a súa perversión
lle cause problemas de relación social.
A psicose é o que se
coñece coloquialmente como loucura, termo que a
psicanálise utiliza con moito respecto: hai que ser moi intelixente
e moi coherente para ser psicótica/o.
A neurose equivale a
unha normalidade que, segundo Freud, non existe: todo o mundo ten
síntomas (lapsus, esquecementos, mesmo os soños...) que revelan a
represión e a angustia, pero só nalgúns casos se deben tratar como
enfermidade, cando impiden a vida normal da persoa.
Os problemas
do diagnóstico
Luz cóntanos a súa experiencia
diagnosticando e tratando a rapazas/es de moitas idades,
frecuentemente arredor da adolescencia. Inicialmente, a persoa ten
que poñer en palabras o seu sufrimento pero para isto é
imprescindible que se estableza un lazo persoal, a transferencia,
que lle permite ter un punto de referencia fóra de si para analizar
a súa situación.
Moitas veces hai unha interferencia
causada pola imposición legal de utilizar un instrumento de
diagnóstico, o manual
DSM (actualmente vai pola 4ª edición e xa se
está preparando a 5ª), útil para moitas/os profesionais, pero que
ten un punto de vista incompatible co que ela busca: un tratamento
integral da persoa, como ser humano completo, mentres o DSM só
considera trastornos illados e, en consecuencia, todo é patolóxico,
desde as perrenchas das/os nenas/os pequenas/os ata a tristura pola
morte dun familiar. Ademáis, pola presión das multinacionais
farmacéuticas, resulta que todos estes trastornos deben ser
medicados e vemos así como se multiplican os casos de Trastorno de Déficit de
Atención con Hiperactividade (TDAH),
as fibromialxias
e cantidade de diagnósticos que frecuentemente agochan o sufrimento
e impiden a busca da solución.
O caso de Andrés
A segunda parte da charla é unha
viñeta clínica, o caso de Andrés
(o nome é suposto), con quen Luz traballou durante 4 anos, e que
amosa a dificultade de distinguir entre unha neurose e unha psicose,
debido en parte á lucidez coa que el
mesmo expresa a súa propia situación (moi común na psicose) e en
parte á medicación que toma desde hai anos e que enmascara todo o
seu comportamento.
Co establecemento da transferencia
Andrés comeza a sentir alivio dos seus síntomas e a falar deles,
atopando as palabras e ideas que van debuxando a presión a que está
sometido para que se adapte aos ideais das familias da súa nai e do
seu pai.
A crise xorde cando ve que,
para superar o seu illamento e a súa
angustia,
ten que descubrir os seus desexos profundos, tapados pola idea do
deber, e establecer novas relacións e amizades con perigo para a súa
situación escolar, cun expediente académico brillante.
O caso remata abruptamente cando a
familia retira a Andrés da terapia e o manda a outra cidade.
Léramos
xa unhas palabras que pronuncia cara ao final do tratamento e que Luz
puxera no seu comentario ao post no noso blog:
Primeiro, cando era pequeno deume tristeza. O rollo das pílulas marcoume. Pasas por varias fases. O Concerta produciume unha fixación nas obsesións. Non me podía revelar, ninguén me preguntaba.Eu non quería ser especial, non quería ser superdotado, iso era ser diferente. Alguén desde fóra decidía que o foses.As pílulas guiaban o meu día a día. Recordo cada psiquiatra, cada sala de espera. Os psiquiatras decidían en media hora o que ía ser de ti. Había desde fóra o desexo de que foses tal ou cal cousa e cada nova pílula íao conseguir.Eu non sabía si era listo ou non, non sabía nada de min. O bo que tiña debíallo ás pílulas, o malo era o meu auténtico eu.
Preguntas
Hai moitas preguntas: Cal é o caso
máis difícil que tiveches, se
houbo algún
caso que te afectara, etc.
Nas respostas Luz fai ver que todos os
casos son un compromiso individual, en todos se vive e se sofre con
cada persoa, e en todos hai un momento de crise e dificultade. Pero
isto é a vida: hai que tomar decisións (e moito máis na
adolescencia) e esas decisións son as que forman a nosa
personalidade.
Algunhas ligazóns
Unha recensión do libro Adolescencias por venir, no que Luz colabora con outras/os autoras/es. Esta obra está na biblioteca do instituto.
Páxina web do Instituto de Psicomotricidade (Psicomotricidade, psicoterapia e atención temprana), na rúa Párroco José Otero, 5, Vigo.
Xornadas O outro neno: Encontros entre profesionais do mundo PSI en torno a temas como adolescencia, psicose, autismo, terapia, etc.
