Charlas filosóficas "Planeta Verde" 2 - A metamorfose e o planeta

O conto é un exemplo de cómo un factor beneficioso pode convertirse nun lastre.

Na segunda charla filosófica deste curso Javier Darriba enfoca o tema do Proxecto de Biblioteca, Planeta Verde, desde un punto de vista particular: o de Franz Kafka, en A metamorfose.

No coñecido relato no que Gregor Samsa aparece unha mañá convertido en carracho, sen máis explicacións do autor, hai algo que nos resulta moi desasosegante: a naturalidade coa que reacciona toda a súa familia e a lóxica coa que se desenvolven os acontecementos.

Pero É QUE É POSIBLE TRANFORMARSE EN CARRACHO DA NOITE Á MAÑÁ?

Esta metamorfose pode ser metáfora de moitos cambios na persoa: alguén que vai caíndo paulatinamente no alcoholismo, quizais na neurose ou mesmo na mesma ancianidade. Javier fainos ver que o esencial desta historia é que alguén que era unha persoa beneficiosa e produtiva para a familia convértese nun lastre.

Pero non é isto o que sucede tamén coa humanidade no noso planeta? As nosas características máis valiosas como a razón, a conciencia, as emocións humanas... estámolas utilizando para o peor: Matar animais por gusto e extinguir especies, contaminar o medio ambiente, incendiar bosques...

Que podemos facer, entón, os humanos? Javier propón:

Protexer especies en perigo de extinción.
Reciclar, reutilizar e reducir.
Axudar na repoboación dos montes.

Materiais
Deixámosvos aquí o cartel e a presentación desta charla:

  

Charlas filosóficas "Planeta Verde" 1 - Before the flood

A ciencia é clara, o futuro non

Benvidxs unha vez máis ás charlas filosóficas de 1º de bacharelato. Este ano temos unha importantísima referencia no proxecto de biblioteca: O Planeta Verde. Así que imos charlar sobre ecoloxía, respecto ao medio ambiente e as persoas, compromiso, ciencia, vontade política... sempre desde a perspectiva das actividades de lectura e cine-fórum.
Comezamos cun clásico: Antes de que sexa tarde (Before the flood), a película coa que Leonardo DiCaprio, no ano en que foi designado Mensaxeiro das Nacións Unidas para a Paz, quixo remover as conciencias de persoas de todo o mundo (e moi especialmente os Estados Unidos) para que deixasen de negar a evidencia do cambio climático.
Así que Irene, Sabela e Laura viron esta película e resumiron o seu contido para nós.

A charla

Sabela comezou coa presentación dos temas da película. O título fai referencia ao tríptico do Bosco O xardín das delicias terreais, un de cuxos paneis mostra o mundo despois da inundación. Leonardo DiCaprio cítao como unha das imaxes da súa infancia que agora lle suxiren as cada vez peores noticias sobre o cambio climático. Vemos tamén algunhas das causas do cambio (o aumento de CO2, o uso de fontes de enerxía non renovables e a industria) e algúns dos seus efectos (a extinción de especies, a perda de xeo nos polos e o consecuente aumento do nivel dos mares).

O segundo gran tema é o negacionismo. Laura explícanos o que é e os intereses económicos que hai detrás del, e fai un repaso tanto das persoas que traballan para ocultar o cambio climático como das que traballan por revelalo e forzar aos pobos e os seus gobernos a poñerlle remedio. Neste chiste vemos retratados a dous recoñecidos negacionistas: Donald Trump e Mariano Rajoy.

Irene remata volvendo ao cadro do Bosco e facendo unha interpretación filosófica: o disfrute dos praceres, sen mesura ningunha e sen compromiso coa conservación do planeta e a vida, está levando á súa destrución e á extinción de moitas especies, e previsiblemente terá consecuencias tráxicas para os seres humanos no futuro. Este tema aparece en moitos sistemas de pensamento referido ao individuo: o cálculo dos praceres de Epicuro, a loita dos titáns Eros e Thánatos en Freud e a Escola de Frankfurt, ou a dialéctica do gozo e o desexo en Lacan. Aquí aparece agora considerado a escala planetaria. Materiais Podedes ampliar esta imaxe de gran resolución, tomada da wikipedia, para ver os detalles do cadro do Bosco.

Tamén podedes ver aquí o noso cartel e a nosa presentación para a charla:

 

Os dereitos da película non están reservados, e pode verse libremente en Youtube e outras plataformas:

Charlas filosóficas "O corpo humano" 5 - O corpo cibernético

5ª Sesión: O home bicentenario
- Pensei que dicías só un bico rápido.
- Mentín!

Andrew quere casar con Portia. Pero hai un problema: Andrew non é humano. Entrou como robot na casa da familia de Portia hai 200 anos e sempre actuou dun xeito estraño para ser unha máquina: tiña conciencia de si, desexo de superación, inquedanzas intelectuais… Co paso do tempo foi substituíndo todas as partes do seu corpo por novos materiais, cada vez máis similares aos tecidos humanos... A súa aparencia é exactamente como a nosa.
Portia e el levan xa moito tempo pedíndolle ao Congreso Mundial que recoñeza a Andrew como un ser humano para poderen casar legalmente, pero ao Congreso preséntaselle unha dúbida: que é o que define a un ser humano como algo esencialmente distinto dunha máquina? Esta é a pregunta a través da que nos guían hoxe, na charla de despedida por este ano, Pablo, Alberto, Pedro e David.

Pablo introduce o tema e presenta os personaxes. Andrew, interpretado por Robin Williams, é un robot de corpo metálico ao principio. Coñece á Pequena Miss, a quen se ve unido por unha especial relación. Ela é a avoa de Portia, a quen coñecemos cara ao final da película, e ten un enorme parecido con ela (de feito é a mesma actriz, Embeth Davidtz, quen interpreta a ambas) xa que entre os humanos moitos carácteres, como explica a xenética, frecuentemente saltan unha xeración. Cando Andrew consegue adquirir unha prótese de cara hai unha interesante discusión na película: Unha cara humana debe ser imperfecta. Se é excesivamente simétrica, se non ten irregularidades... parece robótica!

Alberto cóntanos a evolución de Andrew: cómo xorden nel os sentimentos e as emocións, como a que sente pola Pequena Miss. Cómo se pon un nome e cómo adquire hábitos humanos. Aquí Andrew é aínda un androide metálico que realiza labores rutinarias, frecuentemente de forza física, para a familia. Pero xa empeza a chamar a atención por algunhas actitudes que non se atopan habitualmente nunha máquina: creatividade, humor...

David encárgase de formular o problema: cando será Andrew unha persoa? Como calquera ser humano, Andrew ten que aprender, pero isto pode facelo unha computadora. A diferenza é que ten que aprender dos seus propios erros e aceptar o sentimento negativo que vén con eles. Ten que loitar polos seus dereitos, e cando os seus dereitos son os dereitos humanos empezamos a ver como Andrew se vai humanizando ante os nosos ollos.

Cando pide ao Congreso Mundial que o recoñeza como humano chega o momento definitivo. Pedro revélanos a condición que pon, na segunda apelación: o robot terá que aceptar o feito do avellentamento, o decaemento físico e, finalmente, a morte: iso é, como diría Heidegger, o que finalmente nos fai seres humanos. Aquí nos deixa o grupo de hoxe: temos que ver a película para saber o que pasará ao final.

Imaxes

E isto é todo por este ano. Agradecemos, coma sempre, o apoio da xente de 2º Bach., do profesorado (especialmente a Suso, que nunca falla) e da biblioteca.
Para ampliar ou descargar as fotos, pica nelas e abriranse no visor.

Materiais para descargar

Como esta é a última charla do ano temos os materias de hoxe (cartaz e presentación) e tamén un ficheiro comprimido con todos os materiais de ano (as 7 presentacións e os 5 cartaces):

              

Charlas filosóficas "O corpo humano" 4 - Nenos e porcos

4ª Sesión: Señor das moscas
Ninguén pode axudarte. Só eu. E eu son a besta.

Un grupo de nenos quedan abandonados nunha illa ao naufragar un barco (na película é un accidente de avión). William Golding, o autor de Señor das moscas, utiliza esta situación para facernos pensar na nosa natureza humana e no xeito en que a xente adulta organizamos a nosa sociedade. O momento clave da obra é cando un dos rapaces está mirando a cabeza dun xabaril que outros acaban de matar salvaxemente e sente a presenza dun espírito que se comunica con el a través do corpo morto do animal, cheo de moscas.
Gabriel, Pablo, Antonio e David analizan as relacións entre os nenos fixándose no tipo de liderado que exercen catro dos protagonistas.

Gabriel presenta a Jack. É o líder militar, dirixe a un grupo grande de rapaces que pertencen a un coro e ten un carácter é agresivo, violento e autoritario, que se resalta na escena na que mata salvaxemente a Simon. O seu símbolo son as pinturas e as lanzas.

Pablo describe a Ralf. É o líder carismático: sensato, amable e que transmite seguridade e confianza. Todos lle fan caso en canto empeza a falar. O seu símbolo é a caracola, que permite ao seu posuidor expresar o seu pensamento ao grupo. É quen establece as normas e gústalle ter todo baixo control.

Simon é o líder espiritual, como nos conta Antonio, e mantén unha actitude distante cos dous líderes. O seu símbolo é a cabeza do xabaril. É o único que percibe a angustia do grupo e sente anticipadamente a verdade, pero lamentablemente non pode comunicala porque é asesinado polos seus propios compañeiros.

Piggy, cóntanos David, é o líder científico. Fai as preguntas e atopa as respostas necesarias para sobrevivir na illa e facer unha fogueira para que os rescaten, pero é gordo, miope e asmático polo que os outros desprézano ata tal punto que nin sequera chegamos a saber o seu nome. As gafas, o seu símbolo, que serviran para acender o lume, acaban rotas: unha alegoría do paso da civilización á barbarie.

Para acabar, vemos a relación que se establece entre os catro líderes. Toda a novela é un enfrontamento entre a política e o exército (Ralf e Jack), que queren dirixir o grupo, e o exército acaba matando a espiritualidade (Simon). A relación entre a política e a ciencia (Ralf e Piggy) é moi significativa: a política non sabe facer nada por si mesma, e a ciencia non pode. Ao final todo o mérito é para a política mentres a ciencia é ignorada, acosada, desprezada e, finalmente, aniquilada.

Imaxes

Pica nas imaxes para amplialas ou descargalas.

Materiais para descargar

Podes baixar tamén o cartaz e a presentación desta charla: